سرمازدگی تاج و ریش مرغ و خروس؛ علائم، درمان و روش های پیشگیری

سرمازدگی تاج و ریش مرغ و خروس؛ علائم، درمان و روش های پیشگیری

شنبه، ۳۰ آبان ۱۴۰۵

سرمازدگی یکی از مشکلاتی است که ممکن است در فصل زمستان برای مرغ ها و خروس های خانگی اتفاق بیفتد. تاج و ریش مرغ از قسمت های حساس بدن هستند که به دلیل نداشتن پوشش پر و قرار گرفتن در معرض هوای سرد، بیشتر در معرض آسیب ناشی از یخ زدگی قرار می گیرند.

این مشکل به خصوص در خروس هایی که تاج بزرگ و برجسته دارند بیشتر دیده می شود. گاهی نوک تاج ابتدا رنگ پریده یا خاکستری می شود و پس از مدتی به رنگ قهوه ای تیره یا سیاه در می آید. در موارد شدیدتر، بافت آسیب دیده خشک می شود و ممکن از بخشی از تاج یا ریش از بین برود.

سرمازدگی فقط به دلیل پایین بودن دما اتفاق نمی افتاد؛ رطوبت زیاد، بستر خیس، تهویه نامناسب و جریان هوای سرد نیز احتمال بروز آن را افزایش می دهند.

در این مقاله بررسی می کنیم که سرمازدگی تاج و ریش مرغ و خروس چه علائمی دارد، چرا اتفاق می افتد، چگونه باید از پرنده آسیب دیده مراقبت کرد و چطور از بروز این مشکل در زمستان جلوگیری کرد.

درمان سرمازدگی تاج و ریش مرغ و خروس

سرمازدگی تاج و ریش مرغ چیست؟

سرمازدگی زمانی اتفاق می افتد که بافت های بدن در معرض سرمای شدید قرار بگیرند و جریان خون در آن ها مختل شود. در اثر یخ زدگی، سلول های بافت آسیب می بینند و در موارد شدید ممکن است بخشی از بافت زنده از بین برود.

تاج و ریش مرغ به دلیل داشتن رگ های خونی فراوان و قرار گرفتن در معرض محیط، نسبت به بخش های پوشیده از پر حساس تر هستند.

در مرغ ها، تاج و ریش نقش مهمی در تنظیم حرارت بدن دارند. این اندام ها در شرایط مناسب به دفع گرما کمک میکنند؛ اما در هوای بسیار سرد ممکن است به نقاط آسیب پذیر بدن تبدیل شوند.

سرمازدگی می تواند در تاج، ریش، انگشتان و پاهای مرغ نیز دیده شود. خروس ها معمولا به دلیل داشتن تاج و ریش بزرگتر، بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند؛ البته مرغ هایی با تاج بزرگ نیز ممکن است دچار سرمازدگی شوند.

چرا تاج و ریش مرغ و خروس سرما می زند؟

سرمازدگی معمولا نتیجه ترکیب چند عامل محیطی و مدیریتی است. پایین بودن دما به تنهایی عامل نیست و رطوبت محیط نقش بسیار مهمی دارد.

1. پایین بودن شدید دمای محیط

وقتی دمای هوا برای مدت طولانی بسیار پایین باشد، احتمال یخ زدگی بافت های بیرونی بدن افزایش پیدا می کند. تاج و ریش به دلیل نداشتن پوشش پر، بیشتر از بخش های دیگر در معرض سرما قرار دارند.

خروس‌ هایی که تاج بلند و بزرگ دارند، در شب‌ های یخبندان بیشتر در معرض آسیب هستند. به همین دلیل باید پیش از شروع زمستان، شرایط محل نگهداری آن‌ها بررسی شود.

2. رطوبت زیاد در مرغداری

یکی از مهم ترین عوامل افزایش خطر سرمازدگی، رطوبت بالای محیط است. رطوبت ناشی از تنفس پرندگان، فضولات، آب ریخته شده از آبخوری و بستر خیس می تواند فضای مرغداری را مرطوب کند.

در چنین شرایطی، احتمال آسیب ناشی از سرما افزایش می‌ یابد. حتی اگر دمای محیط به‌ شدت پایین نباشد، ترکیب سرما و رطوبت می‌تواند مشکل‌ ساز شود.

اگر صبح‌ ها روی دیوار ها، پنجره‌ ها یا سقف مرغداری قطرات آب و بخار مشاهده می‌ کنید، ممکن است تهویه برای خارج کردن هوای مرطوب کافی نباشد.

3. تهویه نامناسب مرغداری

بعضی پرورش دهندگان برای گرم نگه داشتن مرغ ها در زمستان، تمام منافذ مرغداری را می بندند. این کار می تواند باعث تجمع رطوبت و گاز آمونیاک شود.

از طرف دیگر، اگر جریان هوای سرد مستقیما به محل استراحت مرغ ها برخورد کند، خطر آسیب ناشی از سرما بیشتر می شود.

راهکار درست این است که تهویه کافی برای خروس هوای مرطوب وجود داشته باشد، اما جریان مستقیم و شدید هوا به سمت محل نشستن پرندگان هدایت نشود.

4. خیس بودن بستر مرغداری

بستر خیس یکی دیگر از عوامل تشدید مشکلات زمستانی است. فضولات، آب ریخته شده و نفوذ باران یا برف می توانند بستر را مرطوب کنند.

اگر رطوبت برای مدت طولانی باقی بماند، شرایط نامناسبی برای پرندگان ایجاد می شود و احتمال سرمازدگی پاها و سایر مشکلات بهداشتی نیز افزایش پیدا می کند.

در زمستان باید مرتب قسمت های خیس بستر را جمع آوری و با مواد خشک جایگزین کنید.

5. نژاد و اندازه تاج مرغ

همه مرغ‌ ها به یک اندازه در معرض سرمازدگی قرار ندارند. نژاد هایی که تاج ساده، بلند و بزرگ دارند معمولاً حساس‌ تر هستند.

برای مثال، مرغ‌ ها و خروس‌ های دارای تاج تک‌ تیغه‌ ای بزرگ ممکن است بیشتر از نژاد هایی با تاج نخودی یا کوچک در معرض سرمازدگی باشند.

خروس‌ ها نیز به دلیل داشتن تاج و ریش بزرگ‌ تر، معمولاً آسیب‌ پذیری بیشتری دارند.

6. ضعف جسمانی و وضعیت نامناسب پرنده

مرغ های ضعیف، کم وزن، بیمار یا دارای پرهای نامناسب ممکن است توان کمتری برای تحمل شرایط سخت زمستانی داشته باشند.

همچنین پرندگانی که به تازگی بیمار شده اند یا در دوره پرریزی قرار دارند، ممکن است در برابر سرمای شدید آسیب پذیرتر باشند.

علائم سرمازدگی تاج و ریش مرغ و خروس چیست؟

تشخیص زودهنگام سرمازدگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با جلوگیری از ادامه تماس با سرما و مراقبت مناسب می توان از گسترش آسیب جلوگیری کرد.

علائم سرمازدگی ممکن است در ابتدا خفیف باشند و با گذشت زمان تغییر کنند.

علائم سرمازدگی تاج و ریش خروس

1. سفید یا رنگ پریده شدن نوک تاج

یکی از نشانه های اولیه سرمازدگی، تغییر رنگ نوک تاج است. بخشی هایی از تاج ممکن است رنگ قرمز طبیعی خود را از دست بدهند و به رنگ سفید، خاکستری یا رنگ پریده درآیند.

این تغییر رنگ به دلیل اختلال در گردش خون بافت ایجاد می شود و باید جدی گرفته شود.

2. خاکستری یا سیاه شدن تاج

در مراحل پیشرفته تر، قسمت های آسیب دیده ممکن است به رنگ خاکستری تیره، قهوه ای یا سیاه تبدیل شوند.

سیاه شدن معمولا نشان دهنده آسیب شدیدتر بافت است.

در بعضی موارد بخش سیاه شده خشک و چروکیده می شود و ممکن است پس از مدتی جدا شود.

البته تغییر رنگ تاج همیشه به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و بیماری های دیگری نیز ممکن است ظاهر تاج را تغییر دهند.

3. تورم و تغییر شکل ریش

ریش مرغ و خروس نیز ممکن است بر اثر سرما آسیب ببیند. در برخی موارد، بخش‌ هایی از ریش متورم، رنگ‌پریده یا تیره می‌شوند.

اگر همراه با تغییر رنگ، تورم شدید، ترشح یا بوی نامطبوع وجود داشته باشد، احتمال عفونت ثانویه مطرح است و باید پرنده توسط دامپزشک بررسی شود.

4. خشک و شکننده شدن قسمت آسیب دیده

بافت سرمازده در مراحل شدید ممکن است خشک، سفت و شکننده شود. این وضعیت نشان می دهد که بخشی از بافت احتمالا آسیب جدی دیده است.

در چنین شرایطی نباید تاج و ریش را فشار دهید، بکشید یا ماساژ دهید.

5. کاهش فعالیت و تغییر رفتار مرغ

در سرمازدگی شدید، پرنده ممکن است بی حال شود، کمتر غذا بخورد یا تمایل کمتری به حرکت داشته باشد.

اگر علاوه بر آسیب تاج و ریش، علائمی مانند ضعف شدید، ناتوانی در ایستادن یا مشکل در تنفس مشاهده کردید، وضعیت را جدی بگیرید و سریعا از دامپزشک کمک بگیرید.

مراحل سرمازدگی تاج و ریش مرغ

سرمازدگی از نظر شدت می تواند متفاوت باشد. آشنایی با مراحل آن به پرورش دهنده کمک می کند شدت آسیب را بهتر ارزیابی کند.

مرحله اول؛ تغییر رنگ و رنگ پریدگی

در این مرحله، نوک تاج یا لبه های ریش ممکن است رنگ پریده، سفید یا خاکستری شوند.

اگر پرنده در این مرحله از محیط سرد خارج شود و از تماس مجدد با سرما جلوگیری شود، احتمال محدود ماندن آسیب وجود دارد.

مرحله دوم؛ تورم و تغییر رنگ شدیدتر

در مراحل بعدی ممکن است بافت آسیب دیده متورم شود و رنگ آن به خاکستری تیره یا قهوه ای تغییر کند.

در این مرحله باید پرنده را از شرایط نامناسب محیطی دور نگه داشت و از دستکاری ناحیه آسیب دیده خودداری کرد.

مرحله سوم؛ سیاه شدن و مرگ بافت

در سرما زدگی شدید، بخشی از بافت ممکن است به دلیل آسیب سلولی و اختلال در خون رسانی از بین برود و سیاه شود.

این قسمت ممکن است به تدریج خشک شود و پس از چند هفته جدا شود. جدا شدن خود به خودی بافت مرده ممکن است اتفاق بیفتد، اما نباید آن را با دست یا ابزار برید.

برای درمان سرمازدگی تاج و ریش مرغ چه کنیم؟

درمان سرمازدگی به شدت آسیب بستگی دارد. مهم ترین اقدام، جلوگیری از ادامه تماس با سرما و پیشگیری از آسیب بیشتر است.

1. مرغ را به محیطی خشک و محافظت شده منتقل کنید

مرغ یا خروس را از محیط بسیار سرد، مرطوب و دارای جریان مستقیم هوا دور کنید.

محل نگهداری باید خشک، تمیز و دارای تهویه مناسب باشد. از انتقال پرنده به محیط بسیار گرم خودداری کنید؛ زیرا تغییر شدید دما می تواند شرایط را پیچیده تر کند.

2. ناحیه آسیب دیده را به آرامش گرم کنید

در صورت نیاز به گرم کردن بافت، این کار باید به تدریج انجام شود. استفاده از پارچه تمیز و کمی گرم برای کمک به گرم شدن ملایم ناحیه ممکن است مناسب باشد.

از سشوار، بخاری، آب داغ یا لامپ حرارتی با تابش مستقیم روی تاج و ریش استفاده نکنید.

گرم کردن سریع و شدید می تواند به بافت آسیب بیشتری وارد کند‌.

3. تاج و ریش را ماساژ ندهید

یکی از اشتباهات رایج این است که پرورش‌ دهنده برای بازگشت گردش خون، تاج و ریش را محکم ماساژ می‌دهد.

این کار توصیه نمی‌شود؛ زیرا بافت سرمازده شکننده و آسیب پذیر است و فشار یا اصطکاک می‌ تواند تخریب سلولی را بیشتر کند.

4. قسمت سیاه شده را جدا نکنید

اگر بخشی از تاج یا ریش سیاه شده است، آن را نبرید و جدا نکنید.

بافت سیاه شده ممکن است در مراحل بعدی به صورت طبیعی خشک شود و از بافت سالم جدا گردد. بریدت زودهنگام آن می تواند باعث خونریزی، درد و عفونت شود.

در صورت وجود بافت مرده گسترده یا عفونت، دامپزشک درباره زمان و روش مناسب درمان یا برداشتن بافت آسیب دیده تصمیم می گیرد.

5. از ایجاد عفونت جلوگیری کنید.

بافت آسیب دیده ممکن است مستعد عفونت ثانویه باشد. محل را تمیز نگه دارید و اجازه ندهید مرغ های دیگر به آن نوک بزنند.

اگر تورم رو به افزایش، ترشح، بوی بد، قرمزی شدید یا درد مشاهده کردید، پرنده باید توسط دامپزشک معاینه شود.

از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک، پمادهای انسانی یا داروهای مسکن خودداری کنید؛ زیرا برخی داروها برای طیور مناسب نیستند یا می توانند خطرناک باشند.

6. پرنده آسیب دیده را در صورت نیاز جدا کنید

اگر مرغ‌ های دیگر به تاج یا ریش آسیب‌ دیده نوک می‌ زنند، پرنده را در یک فضای جداگانه و آرام نگهداری کنید.

محیط جداسازی باید دارای آب و خوراک کافی، بستر خشک و تهویه مناسب باشد. جداسازی باید به‌ گونه‌ای باشد که پرنده از گله کاملاً منزوی و دچار استرس اضافی نشود.

آیا تاج و ریش سرمازده دوباره رشد می کند؟

اگر بخشی از تاج یا ریش به دلیل سرمازدگی از بین برود، معمولا همان قسمت دوباره به شکل اولیه رشد نمی کند.

در موارد خفیف که فقط بافت سطحی آسیب دیده باشد، امکان بهبود وجود دارد؛ اما اگر بافت به طور کامل مرده باشد، ممکن است بخش آسیب دیده پس از مدتی خشک شود و جدا گردد.

با این‌ حال، بسیاری از مرغ‌ ها و خروس‌ ها پس از بهبود می‌ توانند زندگی عادی خود را ادامه دهند، به شرط آنکه آسیب گسترده یا عفونت جدی وجود نداشته باشد.

برای پیشگیری از سرما زدگی تاج و ریش چه کنیم؟

پیشگیری بسیار آسان تر و کم هزینه تر از درمان سرمازدگی شدید است. مهم ترین اصل در زمستان، خشک نگه داشتن محیط و جلوگیری از جریان مستقیم هوای سرد است.

رطوبت مرغداری را کنترل کنید

رطوبت بالا یکی از عوامل مهم افزایش خط سرمازدگی است. برای کنترل آن:

  • آب ریخته شده اطراف آبخوری را جمع آوری کنید

  • قسمت های خیس بستر را مرتب تعویض کنید

  • از تجمع فضولات و رطوبت جلوگیری کنید

  • تهویه مناسب برای خروس هوای مرطوب فراهم کنید

  • از نفوذ باران و برف به داخل مرغداری جلوگیری کنید

تهویه را کامد مسدود نکنید

برای جلوگیری از ورود هوای سرد نباید تمام منافذ تهویه بسته شوند.

هوای مرطوب و آلوده باید از فضای داخلی خارج شود. بهتر است منافذ خروج هوا در بخش های بالایی مرغداری قرار بگیرند تا رطوبت بدون ایجاد جریان مستقیم سرد در محل استراحت پرندگان خارج شود.

از جریان مستقیم باد جلوگیری کنید

درزهای بزرگ، پنجره های بدون محافظ و درهای نامناسب می توانند باعث ورود باد سرد شوند.

محل خواب مرغ ها را طوری طراحی کنید که هنگام شب مستقیما در معرض جریان هوا نباشند. البته این کار نباید به بستن کامل تهویه منجر شود.

از بستر خشک و مناسب استفاده کنید