سرماخوردگی و خرخر مرغ؛ علت عطسه، خس خس و آبریزش بینی مرغ و روش درمان
سرماخوردگی و خرخر مرغ؛ علت عطسه، خس خس و آبریزش بینی مرغ و روش درمان
پنج‌شنبه، ۲۳ مهر ۱۴۰۵
مرغی که ناگهان شروع به خر خر، خس خس، عطسه یا نفس کشیدن با صدای غیرعادی می کند، یکی از مشکلاتی است که نباید به سادگی از کنار آن گذشت. بعضی افراد این علائم را سرماخوردگی مرغ می نامند، اما واقعیت این است نه بیماری های تنفسی مرغ بسیار متنوه هستند و علائم مشابهی ایجاد می کنند.
ممکن است یک مرغ فقط بدلیل گرو و غبار، آمونیاک یا تهویه نامناسب صدای تنفسی پیدا کرده باشد؛ اما در موارد دیگر خرخر و آبریزش بینی می تواند نشانه یک عفونت ویروسی، باکتریایی یا مایکوپلاسمایی باشد. بعضی بیماری های تنفسی نیز می توانند به سرعت در کل گله منتشر شوند.
بنابراین نباید هر مرغ خرخری را بلافاصله با یک داروی مشخص درمان کرد. ابتدا باید علائم را بررسی کرد، شرایط را اصلاح کرد و در صورت وجود نشانه های جدی از داروی مناسب استفاده کرد.
منظور از سرماخوردگی مرغ چیست؟
سرماخوردگی مرغ بیشتر یک اصطلاح عامیانه است و لزوما نام یک بیماری مشخص نیست.
وقتی مرغ عطسه می کند، آب از بینی اش خارج می شود یا هنگام نفس کشیدن صدای خر خر و خس خس ایجاد می کند که این علائم می توانند در بیماری های مختلف تنفسی دیده شوند.
برای مثال بیماری هایی مانند برونشیت عفونی، مایکوپلاسموز، کوریزای عفونی و نیوکاسل می توانند علائم تنفسی ایجاد کنند. در برخی موارد نیز آنفولانزای پرندگان می تواند با مشکلات تنفسی همراه باشد.
خرخر مرغ چیست و چرا هنگام نفس کشیدن صدا ایجاد می شود؟
خرخر یا صدای غیرطبیعی تنفس معمولا زمانی ایجاد می شود که مسیرهای تنفسی مرغ به دلیل ترشحات، التهاب، تورم یا تجمع مخاط به شکل طبیعی هوا را عبور نمی دهند.
ممکن است صدا از قسمت های بالایی دستگاه تنفس، نای یا بخش های پایین تر دستگاه تنفسی ایجاد شود. به همین دلیل نوع صدا می تواند متفاوت باشد؛ بعضی مرغ ها صدای خِرخِر دارند، بعضی سوت یا خس خس می کشمد برخی صدایی شبیه تق تق یا قل قل ایجاد می کنند.
اگر صدای تنفسی همراه با عطسه، آبریزش بینی، ترشح چشم، تورم صورت یا سختی تنفس باشد، احتمال وجود یک مشکل تنفسی واقعی بیشتر می شود.
مهم ترین علائم بیماری های تنفسی در مرغ
علائم بیماری های تنفسس می توانند از یک عطسه ساده تا تنگی نفس شدید متفاوت باشند.
عطسه مکرر
عطسه گهگاهی، مخصوصا در محیط پر از گرد و غبار، لزوما به معنی بیماری نیست. اما اگر تعداد زیادی از مرغ ها مرتب عطسه کنند یا همراه با ترشحات بینی باشد باید علت بررسی شود.
خرخر و خس خس
خرخر هنگام خواب یا استراحت، خس خس موقع تنفس و صدای غیر طبیعی مداوم نشانه هایی هستند که باید جدی گرفته شوند.
آبریزش بینی
ترشحات آبکی یا غلیط از سوراخ های بینی می تواند همراه بیماری های تنفسی مختلف دیده شود.
ترشح و اشک ریزش چشم
گاهی مشکل تنفسی با:
اشک ریزش
کف یا حباب اطراف چشم
چسبندگی پلک
یا تورم اطراف چشم
همراه می شود.
تنفس با دهان باز
اگر مرغ برای نفس کشیدن مرتب دهان خود را باز می کند یا گردن خود را می کشد، مشکل جدی تر است و نباید آن را صرفا سرماخوردگی درنظر گرفت.
بی حالی و کاهش اشتها
وقتی بیماری شدت پیدا می کند، مرغ ممکن است کمتر غذا و آب مصرف کند و بیشتر گوشه گیر شود.
کاهش تخمگذاری
برخی بیماری های تنفسی می توانند باعث کاهش تولید تخم شوند و حتی کیفیت پوسته یا شکل تخم را نیز تحت تاثیر قرار دهند.
علت خرخر و سرماخوردگی مرغ چیست؟
خرخر مرغ یک علت واحد ندارد. برای پیدا کردن علت باید هم وضعیت مرغ و هم شرایط محیط را بررسی کرد.
هوای سرد و تغییر ناگهانی دما
هوای سرد به تنهایی الزاما باعث عفونت نمی شود، اما تغییر ناگهانی دما و شرایط نامناسب محیطی می تواند فشار بیشتری به پرنده وارد کند.
به خصوص اگر همزمان با سرما، رطوبت، باد مستقیم یا بستر خیس باشند، احتمال بوجود اومدن مشکلات تنفسی بالا می رود.
تهویه نامناسب
یکی از مهم ترین علت های مشکلات تنفسی در مرغداری تهویه نامناسب است.
اگر برای جلوگیری از ورود سرما تمام منافذ سالن بسته شوند، رطوبت و گازهای مضر در محیط جمع می شوند. مخصوصا تجمع آمونیاک حاصل از فضولات می تواند به دستگاه تنفسی مرغ آسیب برساند.
از طرف دیگر تهویه بیش از حد و ایجاد باد مستقیم نیز مناسب نیست.
هدف این است که هوای آلوده خارج شود، بدون اینکه جریان هوای مستقیم و تند به بدن مرغ برخورد کند.
گرد و غبار
گرد و غبار دان، بستر و خاک می تواند دستگاه تنفسی مرغ را تحریک کند.
اگر تعداد زیادی مرغ در محیط کوچک نگهداری شوند یا بستر بیش از حد خشک و پر از گرد و غبار باشد، ممکن است مرغ ها عطسه یا سرفه کنند.
در این شرایط قبل از استفاده از دارو باید منبع گرد و غبار را پیدا و برطرف کنید.
بیماری های عفونی تنفسی
برخی بیماری های ویروسی و باکتریایی می توانند باعث خرخر، عطسه، ترشح بینی و مشکلات تنفسی شوند. در این شرایط معمولا فقط یک مرغ درگیر نیست و به مرور تعداد بیشتری از پرندگان علائم نشان می دهند.
برونشیت عفونی مرغ
برونشیت عفونی یک بیماری ویروسی است که می تواند دستگاه تنفسی مرغ را درگیر کند.
عطسه، سرفع، صدای تنفسی و ترشحات تنفسی می توانند از علائم آن باشند.
تشخیص ظاهری همیشه امکان پذیر نیست و گاهی آزمایش لازم است.
مایکوپلاسموز
مایکوپلاسما می تواند باعث عطسه، سرفه، ترشحات بینی، تورم سینوس ها و تنفس سخت شود.
یکی از مشکلات مایکوپلاسما این است که علائم آن می تواند شبیه چند بیماری تنفسی دیگر باشد؛ بنابراین صرفا از روی خرخر نمی توان تشخیص قطعی داد.
کوریزای عفونی
این بیماری باکتریایی می تواند باعث ترشحات بینی، تورم صورت و مشکلات تنفسی شود.
اگر اطراف چشم و صورت مرغ متورم شده و ترشحات بینی نیز وجود دارد، باید بیماری های مختلف از جمله کوریزا در نظر گرفته شود.
از کجا بفهمیم خرخر مرغ به دلیل سرماست یا بیماری؟
هیچ روش مطمئنی وجود ندارد که فقط با شنیدن صدای خرخر بتوان تشخیص داد. اما چند سوال می تواند در ارزیابی اولیه کمک کند:
آیا فقط یک مرغ علائم دارد یا چند مرغ؟
اگر تنها یک مرغ گهگاهی عطسه می کند، احتمال مشکلات محیطی بیشتر است؛ اما اگر طی چند روز تعداد زیادی از مرغ ها دچار عطسه و خرخر شده اند احتمال یک بیماری مسری بیشتر می شود.
آیا ترشحات بینی یا چشم هم وجود دارد؟
وجود ترشحات، تورم صورت، بیحالی یا کاهش اشتها اهمیت بیشتری دارد.
آیا تخمگذاری کاهش پیدا کرده؟
افت ناگهانی تولید تخم مرغ همراه با مشکلات تنفسی می تواند نشانه یک مشکل جدی تر باشد.
آیا تلفات هم اتفاق افتاده؟
تلفات ناگهانی، به خصوص اگر چند مرغ در مدت کوتاهی تلف شوند، نیازمند بررسی بوری دامپزشکی است.
وقتی مرغ خرخر می کند چه کار کنیم؟
اولین کار، بررسی شرایط محیط است.
بستر خیس را عوض کنید، تجمع فوضولات را کاهش دهید، منبع گرد و غبار را پیدا کنید و مطمئن شوید تهویه مناسب وجود دارد.
اگر یک مرغ علائم واضح بیماری دارد، بهتر است تا مشخص شدن علت، آن را از گله جدا کنید. جدا کردن پرنده بیمار به کاهش تماس مستقیم با سایر پرندگان کمک میکند.
همچنین بهتر است وضعیت سایر مرغ ها روزانه بررسی شود تا مشخص شود آیا بیماری در حال گسترش است یا خیر.
آیا برای خرخر مرغ باید آنتی بیوتیک بدهیم؟
خیر؛ خرخر به تنهایی دلیل کافی مصرف آنتی بیوتیک نیست.
چون بسیاری از بیماری های تنفسی مرغ ویروسی هستند و آنتی بیوتیک روی ویروس اثر ندارد. از طرف دیگر، اگر مشکل به دلیل شرایط محیطی باید، دارو علت اصلی را برطرف نمی کند.
در برخی عفونت های باکتریایی، دامپزشک داروی مناسب تجویز میکند که ممکن است آنتی بیوتیک یا داروی مناسب طبق شرایط گله تجویز کند.
چه زمانی خرخر مرغ خطرناک است؟
اگر خرخر همراه با هرکدام از موارد زیر باشد بهتر است موضوع را جدی بگیرید:
تنفس با دهان باز
کشیدن گردن برای تنفس کشیدن
کبودی یا تغییر رنگ تاج و ریش
تورم صورت یا اطراف چشم
ترشح شدید بینی
بیحالی شدید
کاهش مصرف آب و دان
کاهش ناگهانی تخمگذاری
اسهال شدید
علائم عصبی
یا مرگ ناگهانی چند پرنده
چگونه از بیماری های تنفسی مرغ جلوگیری کنیم؟
پرنده جدید را مستقیم وارد گله نکنید.
از تماس با پرندگان وحشی جلوگیری کنید
از رفت آمد زیاد افراد به مرغداری جلوگیری کنید
کفش و وسایل جداگانه برای مرغداری داشته باشید
تراکم مرغ ها را کنترل کنید
واکسیناسیون را جدی بگیرید
شرایط محیطی، تهویه و کنترل رطوبت را رعایت کنید
جمع بندی نهایی
خرخر، خس خس، عطسه و آبریزش مرغ را نباید صرفا سرماخوردن نسبت داد.
در یک مرغ سالم، صدای تنفس معمولا نباید به شکل مداوم و واضح شنیده شود. اگر صدای تنفس ایجاد شده، ابتدا باید شرایط محیطی بررسی شود و سپس علائم همراه.
اگر فقط مشکل محیطی وجود داشته باشد، اصلاح و برطرف کردن مشکلات موجود بسیار کمک کننده است. اما اگر چند مرغ همزمان بیمار شده اند و علائم شدید است یا تلفات رخ داده باید حتما با مشورت دامپزشک از درمان مناسب استفاده کرد.
در صورتی که مرغ ها علاوه بر خرخر و علائم تنفسی، نشانه هایی مانند اسهال، بی حالی، کاهش تخمگذاری یا ... دارند، ممکن است با یکی بیماری های رایج مرغ تخمگذار روبرو باشید. برای آشنایی با مهم ترین بیماری ها، علائم و روش های پیشگیری، مقاله " بیماری های رایج مرغ تخمگذار و روش های پیشگیری" را نیز مطالعه کنید.